Kontakt
Katarzyna Adamiec

Senior Associate
Phone: + 48 22 244 00 24
E-Mail

Punktem wyjścia w każdym projekcie jest ciekawy pomysł. Kolejnym krokiem w realizacji projektu jest znalezienie właściwego finansowania. Jest to kluczowy aspekt w początkowej fazie aplikowania o wsparcie unijne i jednocześnie nastręczający polskim firmom wiele trudności.  Z czego to wynika? Głównie z faktu, że w obecnej perspektywie finansowania sam pomysł na projekt, nawet najlepszy, nie jest wystarczający – musi się wpisać w warunki oferowanych przez fundusze UE mechanizmów wsparcia. Można wyróżnić cztery główne aspekty, które należy wziąć pod uwagę przy aplikowaniu o pomoc unijną. 

Oczekiwane rezultaty projektu

Temat ten jest najbardziej wymagający w kontekście projektów inwestycyjnych. Pomijając fakt, iż w obecnym okresie programowania bezzwrotne wsparcie inwestycyjne mogą otrzymać właściwie wyłącznie firmy z sektora MŚP, to praktycznie każdy program operacyjny wymaga konkretnych efektów realizacji tego typu projektów, tj. wdrożenia na rynek innowacji, czyli nowego lub znacznie ulepszonego produktu/usługi/procesu w efekcie przeprowadzonych wcześniej prac B+R. Stawia to określone wymagania dotyczące zakresu projektu, które muszą być spełnione, aby miał on szanse na dofinansowanie. W tym kontekście nie każda zmiana produktu, jaka zostanie wdrożona w wyniku realizacji projektu, zostanie uznana za znaczące udoskonalenie, a w efekcie za innowację. 

W ślad za Portalem Innowacji (http://www.pi.gov.pl) innowację można zdefiniować jako zmianę w przedsiębiorstwie, dokonaną w celu uzyskania nowego produktu, nowej usługi bądź nowej jakości. Może być to zmiana radykalna, dająca zupełnie nowy produkt, ale również cząstkowa, prowadząca do udoskonalenia produktu. Musi być ona zdecydowanie widoczna dla klientów w zakresie cech lub zastosowań, np. pod względem posiadanych funkcjonalności, komponentów i materiałów, wbudowanego oprogramowania, łatwości obsługi. Znaczące udoskonalenie istniejących produktów może polegać na zmianie materiałów, komponentów oraz innych cech zapewniających ich lepsze działanie. Zatem musi to być nowość na rynku docelowym dla tego produktu. Wdrożenie na rynek nowego lub udoskonalonego produktu powinno być związane z działalnością B+R prowadzoną przez samą firmę lub przez jednostkę naukową na zlecenie firmy. Lepiej oceniane w tym względzie są projekty bazujące na wynikach dedykowanych prac badawczych zrealizowanych przez jednostkę naukową lub naukowo-badawczą, w tym uczelnie wyższe (np. politechnikę). Innowacje nie dotyczą zatem takich zmian w obrębie produktu jak: niewielkie ulepszenia, rutynowe aktualizacje, regularne zmiany sezonowe. Co do innowacji w obrębie procesu produkcyjnego, możemy ją zdefiniować jako znaczące zmiany technologii, urządzeń czy też oprogramowania. Celem innowacji procesowej może być obniżenie kosztów produkcji lub świadczenia usług, podniesienie jakości procesu produkcyjnego czy właśnie umożliwienie wprowadzenia na rynek nowych lub znacząco ulepszonych produktów.

Wysokość dofinansowania

W przypadku projektów inwestycyjnych wysokość wsparcia jest kalkulowana na podstawie dwóch kryteriów: wielkości przedsiębiorstwa oraz lokalizacji inwestycji. Poziom dofinansowania jest określany na bazie tzw. mapy pomocy regionalnej określającej maksymalne procentowe wsparcie odrębnie dla każdego regionu. Dofinansowanie dla MŚP kształtuje się w przedziale od 10% (w Warszawie) do nawet 70% w województwach zlokalizowanych we wschodniej części kraju. tzw. Polski Wschodniej. Jeśli przedsiębiorca planuje rozszerzyć swoją działalność, warto rozważyć inwestowanie w regionach, w których dofinansowanie jest najwyższe. Tym bardziej, że regionom tym został dedykowany również oddzielny program operacyjny, tj. Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014-2020, który także przewiduje wsparcie inwestycyjne dla MŚP. 

Jeśli chodzi o wsparcie projektów badawczych, wielkość dofinansowania jest wypadkową rodzaju prowadzonych prac (badania przemysłowe i eksperymentalne prace rozwojowe) oraz wielkości przedsiębiorstwa. Pierwszy z wymienionych aspektów jest najbardziej problematyczny. Definicje badań przemysłowych oraz eksperymentalnych prac rozwojowych są zawarte przede wszystkim w aktach prawnych, takich jak np. ustawa o zasadach finansowania nauki (z 30 kwietnia 2010 r.) czy Rozporządzenie Komisji (UE) 651/2014 (z 17 czerwca 2014 r.) uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Dodatkowego uszczegółowienia opisu typów prac B+R  można dokonać w oparciu o  tzw. poziomy gotowości technologicznej. Ich opis wyjaśnia na czym polegają badania przemysłowe i prace rozwojowe. Obejmują one dziewięć poziomów zaawansowania prac badawczych, wśród których poziom I zaliczany jest do badań podstawowych, poziomy od II do VI zostały przyporządkowane badaniom przemysłowym, zaś poziomy VII do IX to eksperymentalne prace rozwojowe cechujące się najmniejszym poziomem wsparcia. Właściwe przyporządkowanie prac B+R w ramach projektu do poszczególnych typów badań będzie miało kluczowy wpływ na wysokość dofinansowania, które kształtuje się na poziomie od 25% aż do 80% i nie jest w żaden sposób powiązane z lokalizacją działalności gospodarczej na terenie kraju

Zamówienia publiczne

Czy prywatnych przedsiębiorców obowiązują procedury zamówień publicznych? Tak, jeśli ubiegają się o wsparcie unijne lub realizują projekt dofinansowany ze środków UE. Nie będą to jednak przetargi realizowane w oparciu o ustawę Prawo zamówień publicznych, ale w oparciu o tzw. zasadę konkurencyjności. Beneficjenci środków unijnych korzystają ze środków publicznych. Z tego tytułu zobowiązani są do zachowania zasad uczciwej konkurencji i zasady równego traktowania przy wyborze wykonawców zamówień w ramach projektów. Oznacza to, że muszą przestrzegać określonych warunków i procedur (w zależności od wartości zamówienia). Wymagania w zakresie procedury wyboru ofert zostały szczegółowo opisane w „Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach EFRR, EFS oraz FS na lata 2014-2020” – tzw. wytycznych horyzontalnych. Określają one sposób przygotowania dokumentacji przetargowej, upublicznienia ogłoszenia o zamówieniu, wyboru i oceny ofert. Dla zdecydowanej większości programów operacyjnych są to wyłączne zasady opisujące minimalne wymogi w zakresie czynności podejmowanych podczas prowadzenia postępowania przetargowego. Niemniej niektóre instytucje, takie jak np. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) posiadają dodatkowe zasady prowadzenia przetargów, bazujące na wytycznych horyzontalnych i uszczegóławiające je w odniesieniu do specyfiki konkretnych rodzajów projektów, np. projektów badawczych. Dlatego planując aplikowanie o środki unijne w ramach konkretnego mechanizmu wsparcia, należy każdorazowo zweryfikować zakres dokumentacji konkursowej pod kątem ewentualnych dodatkowych wytycznych w zakresie zamówień. Wyłonienie wykonawców w sposób zgodny z zasadą konkurencyjności jest kluczowe dla powodzenia projektu. Uchybienia w tym zakresie będą skutkować nałożeniem na projekt korekt, tj. kar finansowych w wysokości nawet do 100% wydatków kwalifikowalnych odnoszących się do danego zamówienia. Korekty te zostały usankcjonowane w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju (z29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień). Zgodnie z jego treścią wartość korekty finansowej związanej z nieprawidłowością stwierdzoną w danym zamówieniu jest równa wartości wydatków objętych współfinansowaniem UE, poniesionych w ramach tego zamówienia. Mając to na względzie, zanim dokonane zostaną w ramach projektu jakiekolwiek wydatki, należy zaplanować, a następnie przeprowadzić właściwą procedurę wyboru wykonawców zamówień (zgodnie z zasadą konkurencyjności).

Trwałość projektu

W momencie aplikowania o wsparcie trwałość projektu wydaje się być tematem dosyć odległym, jednak jest  on bardzo ważny pod względem ewentualnych skutków dla beneficjenta wsparcia unijnego. Stwierdzenie przez instytucję kontrolną naruszenia trwałości projektu może wiązać się ze zwrotem nawet całej kwoty dotacji, wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych. Okres trwałości projektu rozpoczyna się po otrzymaniu płatności końcowej w ramach projektu, tj. ostatniej transzy dotacji. Płatność tę poprzedza zazwyczaj rzeczowo-finansowe zakończenie realizacji projektu przez beneficjenta, jak również przeprowadzenie kontroli końcowej projektu. Zatem moment ten może nastąpić nawet 6 miesięcy po zakończeniu realizacji projektu. Trwałość projektu opiera się na treści art. 71 Rozporządzenia PEiR (UE) 1303/2013 (z 17 grudnia 2013 r.) Definiuje ona, czym jest naruszenie owej trwałości – jako przypadek w którym w ciągu 5 lat (3 lata w przypadkach dotyczących utrzymania inwestycji lub miejsc pracy stworzonych przez MŚP) od płatności końcowej na rzecz beneficjenta nastąpi: 

  • zaprzestanie działalności produkcyjnej lub przeniesienie jej poza obszar objęty programem,
  • zmiana własności elementu infrastruktury, która daje przedsiębiorstwu lub podmiotowi publicznemu nienależne korzyści,
  • istotna zmiana wpływająca na charakter projektu, jego cele lub warunki wdrażania, która mogłaby doprowadzić do naruszenia jego pierwotnych celów.

Podsumowując powyższe, przy aplikowaniu o wsparcie, należy mieć na względzie ograniczenia w dysponowaniu majątkiem nabytym w ramach projektu, wynikające z konieczności zachowania trwałości projektu. Pozwoli to uniknąć sytuacji mogących być podstawą dla instytucji kontrolnych do stwierdzenia naruszenia przez beneficjenta tej zasady, a w konsekwencji konieczności zwrotu dotacji.

Jeśli mają Państwo pytania dotyczące poruszanych kwestii, specjaliści Rödl & Partner chętnie na nie odpowiedzą. Eksperci są do Państwa dyspozycji w biurach zlokalizowanych w Gdańsku, Gliwicach, Krakowie, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu.

18.06.2018